فرهنگ و هنر

نقاشی قهوه خانه ای از چه زمان ظهور کرد؟

کیانوش مشتی پژوهشگر هنر معتقد است که سبک اصیل نقاشی قهوه خانه ای چند دهه است که به فراموشی سپرده شده است و شاید دلیل آن درگذشت استادان این سبک باشد. اما با وجود این، هیچ تلاشی برای احیای آن وجود ندارد.

کیانوش مشتیادی پژوهشگر هنر در گفت وگو با آپارات نیوز، گفت: زمینه های نقاشی قهوه خانه ای را باید از اواخر دوره صفویه بررسی کرد. چرا که ورود مضامین مذهبی و عامیانه در نقاشی را می توان در این دوره جست وجو کرد، اما آنچه باقی مانده است، مانند پرده ها و نقاشی های درویشی، طبق اسناد و مدارک به اوایل دوره قاجار بازمی گردد.

وی افزود: در واقع می توان شکل گیری نظام جدیدی را در نقاشی ایران از ابتدای دوره قاجار دنبال کرد که در طبقه بندی نقاشی ایرانی در زمره هنرهای عامیانه قرار می گیرد.

وی با بیان اینکه نقاشی قهوه خانه در اصل به صورت پرده درویشی بوده و توسط نقاشان یا دراویش گمنام کشیده شده است، بیان کرد: این نقاشی ها نیز به سبک عامیانه نقاشی شده اند. زیرا هنرمندانی که این گونه آثار را خلق می‌کنند، مکتب را ندیده‌اند و ساختار کلی این پرده‌ها داستان‌های مذهبی و عامیانه بوده که گاه با اسطوره‌ها ترکیب می‌شود.

مومنی ادامه داد: روندی که ذکر شد در دوره قاجار ادامه داشت تا بعد از مشروطه که این نوع نقاشی ها وارد فضای قهوه خانه ها شد. یعنی در دوره قاجار این پرده ها در کوی، برزن و فضای عمومی شهرها و در ایام خاص مانند محرم و عاشورا به نمایش گذاشته می شد و نقاشان راوی این نقاشی ها بودند، اما بعد از مشروطیت بود. که این پرده ها تبدیل به پانل های تزئینی کافی شاپ شد.

وی با اشاره به اینکه از دوران مشروطیت با رنگ قهوه خانه ای مواجه بوده ایم، افزود: از دوران مشروطیت این پرده ها به سفارش قهوه خانه داران تولید شده است. از این زمان به بعد الگوی خاصی در کار نقاشان قهوه خانه ای شکل گرفت که در آن تصاویر مدام تکرار می شد. حسین قوللر آغاسی و محمد مدبر از مهم ترین اساتید این عرصه بودند که این سنت را به دوره های بعدی رساندند. به این ترتیب وقتی این نقاشان روایت و داستانی را ترسیم می کردند، خود و شاگردانشان آن را تکرار می کردند.

نقاشی قهوه خانه از چه زمانی ظاهر شد؟

پرده مصیبت کربلا به سبک قهوه خانه/ اثر قوللر آقاسی/ 1330

وی به تفاوت نقاشی قهوه خانه ای با پرده های مذهبی اشاره کرد و افزود: طبق بحث، تفاوت نقاشی قهوه خانه ای با پرده های مذهبی این است که در گذشته نقاشی هایی بر اساس روایتی مذهبی و شمایل نگارانه توسط نقاشان گمنام خلق می شد، اما پس از آن دوره قاجار از آن زمان بود که این تابلوها وارد ساختار جدیدی شدند و بر اساس سفارش صاحبان قهوه خانه ها تولید شدند و کارکرد قبلی خود را در فضای عمومی شهرها از دست دادند.

نقاشی قهوه خانه از چه زمانی ظاهر شد؟

فاجعه کربلا اثر محمد مدبر / رنگ روغن روی بوم / مجموعه موزه رضا عباسی

این پژوهشگر هنر در پاسخ به بررسی این سبک از نظر رنگ، فرم، محتوا و رویکرد گفت: اصولاً این پرده ها قاب های خاص خود را دارند و بر اساس نوعی پرسپکتیو طراحی می شوند. سوژه اصلی که موضوع روایت اصلی صفحه است، همیشه بزرگتر از بقیه سوژه ها ترسیم می شود و روایت های فرعی در کنار سوژه اصلی، صفحه یا صفحه را به صورت فریم های کوچکتر، هر یک از آن ها، می پوشانند. که روایت خاص خود را دارد.

وی افزود: در این ترکیب عمدتا از رنگ های گرم به ویژه قرمز و قهوه ای استفاده می شود. برای به تصویر کشیدن شخصیت های اصلی واقعه عاشورا از لباس های درخشان، پرچم ها و گلدسته های سبز رنگ استفاده می شود و گاه هاله ای از نور دور سر اولیای الهی و شخصیت های اصلی نقش می بندد. دشمنان اسلام نیز با چهره های کثیف و زشت و با پوستی تیره و سیاه به تصویر کشیده شده اند.

یک مومن در خصوص مضامین به کار رفته در این تابلوها گفت: نقاشی های قهوه خانه تا آنجایی که به صورت پرده درویشی و قبل از مشروطه است، عموما مذهبی و تا حدودی رزمی است اما وقتی این پرده ها قهوه خانه می شود. نقاشی، اتفاق مهمی می افتد. و این ورود اسطوره های ایرانی به این مضامین است و طبقه بندی جدیدی ایجاد می شود و موضوعاتی چون نبرد، بازم، دیدار با عاشقان و داستان های غنایی وارد اکران می شود. این موضوع تا پایان دوره پهلوی ادامه دارد که گاهی مضامین اجتماعی و سیاسی وارد این پرده ها می شود.

وی در پاسخ به هدف از حضور زنان در برخی از این تابلوها، گفت: بر اساس داستان ها و روایات مذهبی، اساطیری، ادبی و غنایی، زنان همواره نقش محوری و کلیدی داشته اند. به همین دلیل از ابتدا تصاویری از زنان در کنار چهره های مردانه وجود دارد.

انتهای پیام

دکمه بازگشت به بالا